Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.Hồ Chí Minh
Sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh
đang chuyển từ mô hình đô thị trung tâm truyền thống sang mô hình siêu vùng đô thị –
công nghiệp – cảng biển có quy mô kinh tế lớn nhất cả nước. Quá trình này không chỉ
mở rộng không gian phát triển mà còn tạo ra yêu cầu cấp bách về tái cấu trúc mô hình
tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bài báo
phân tích định hướng phát triển, chiến lược, mục tiêu và các giải pháp chủ yếu nhằm
nâng cao năng lực khoa học công nghệ của Thành phố Hồ Chí Minh mới trong giai đoạn
2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trên cơ sở đánh giá vai trò chức năng của từng
không gian phát triển gồm Thành phố Hồ Chí Minh trung tâm, Bình Dương và Bà Rịa
– Vũng Tàu, nghiên cứu đề xuất mô hình phát triển liên kết vùng dựa trên kinh tế số,
công nghiệp thông minh, logistics hiện đại, kinh tế biển và hạ tầng số tích hợp. Bài báo
nhấn mạnh vai trò của AI, dữ liệu lớn, Digital Twin, IoT và đổi mới sáng tạo như nền
tảng cốt lõi để xây dựng siêu đô thị thông minh, xanh và có năng lực cạnh tranh quốc tế
trong dài hạn.
- Đặt vấn đề
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư
diễn ra mạnh mẽ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang
trở thành động lực quan trọng nhất của tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh
quốc gia. Đối với TP.HCM, quá trình hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng
Tàu không chỉ làm thay đổi quy mô lãnh thổ và dân số mà còn tạo ra một cấu trúc
phát triển hoàn toàn mới, trong đó công nghiệp, logistics, kinh tế biển, tài chính,
công nghệ cao và đô thị thông minh được tích hợp trong cùng một không gian
kinh tế liên vùng.
Thành phố Hồ Chí Minh mới sẽ không còn là một đô thị đơn trung tâm mà
trở thành một siêu vùng đô thị – công nghiệp – cảng biển có tính liên kết chặt chẽ.
Điều này đòi hỏi phải chuyển từ mô hình quản lý theo địa giới hành chính sang
mô hình quản trị tổng hợp vùng dựa trên dữ liệu, khoa học công nghệ và đổi mới
sáng tạo. Đồng thời, các áp lực về biến đổi khí hậu, môi trường, giao thông, năng
lượng, tài nguyên nước và cạnh tranh quốc tế cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về đổi
mới mô hình tăng trưởng.
Trong bối cảnh đó, việc xác định định hướng, chiến lược và các giải pháp nâng
cao năng lực khoa học công nghệ cho Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất có ý
nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh
dài hạn của toàn vùng.
- Định hướng phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo
Sau hợp nhất, Thành phố Hồ Chí Minh cần được định hướng phát triển
thành trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số lớn nhất Việt
Nam, đồng thời đóng vai trò trung tâm kết nối đổi mới sáng tạo của khu vực Đông
Nam Á. Định hướng này không chỉ nhằm nâng cao năng suất và chất lượng tăng
trưởng mà còn tạo nền tảng để chuyển đổi mô hình phát triển từ dựa vào vốn đầu
tư, lao động và đất đai sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi
mới sáng tạo.
Điểm khác biệt quan trọng của TP. Hồ Chí Minh mới là cấu trúc phát triển
đa cực. Trong đó, TP. Hồ Chí Minh trung tâm đóng vai trò hạt nhân về tài chính,
dữ liệu, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; Bình Dương là cực công nghiệp công
nghệ cao và sản xuất thông minh; còn Bà Rịa – Vũng Tàu là cực kinh tế biển,
logistics quốc tế và công nghệ môi trường biển. Ba không gian này cần được liên
kết thành một chỉnh thể thống nhất thông qua hạ tầng số, dữ liệu liên thông và quy
hoạch phát triển tích hợp.
Định hướng phát triển của TP. Hồ Chí Minh mới phải gắn chặt với các xu
thế lớn của thế giới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp
thông minh, năng lượng sạch và đô thị thông minh. Đồng thời, cần coi khoa học
công nghệ và đổi mới sáng tạo là trụ cột trung tâm của quá trình hiện đại hóa và
nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của toàn vùng.
- Chiến lược phát triển giai đoạn 2026–2030
Chiến lược cốt lõi của TP. Hồ Chí Minh mới là hình thành mô hình “siêu
đô thị đổi mới sáng tạo – công nghiệp thông minh – cảng biển số – kinh tế xanh”.
Đây là mô hình phát triển liên kết vùng dựa trên công nghệ số, trí tuệ nhân tạo,
dữ liệu lớn và quản trị thông minh nhằm tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu
quả phát triển kinh tế – xã hội.
Trong mô hình này, TP. Hồ Chí Minh trung tâm sẽ giữ vai trò trung tâm
nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, tài chính số và quản trị thông minh. Bình Dương
tập trung vào phát triển công nghiệp công nghệ cao, sản xuất thông minh, robot,
tự động hóa và các nền tảng công nghiệp số. Trong khi đó, Bà Rịa – Vũng Tàu sẽ
phát triển theo hướng cảng biển thông minh, logistics số, kinh tế biển, năng lượng
tái tạo và công nghệ môi trường biển.
Một chiến lược quan trọng khác là xây dựng hạ tầng số liên vùng. TP. Hồ
Chí Minh mới cần phát triển cơ sở dữ liệu dùng chung cho toàn vùng, kết nối dữ
liệu dân cư, đất đai, giao thông, logistics, cấp nước, năng lượng, môi trường và
đầu tư trên cùng một nền tảng quản trị số thống nhất. Các công nghệ như AI, IoT,
GIS, Digital Twin và điện toán đám mây sẽ đóng vai trò nền tảng cho quá trình
quản trị đô thị và phát triển kinh tế số.
Song song đó, chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng cần được đẩy
mạnh nhằm giảm phụ thuộc vào bất động sản, khai thác tài nguyên và lao động
giá rẻ. TP. Hồ Chí Minh mới phải hướng đến mô hình tăng trưởng dựa trên đổi
mới sáng tạo, công nghệ cao và năng suất tổng hợp, phù hợp với xu thế phát triển
của các siêu đô thị cạnh tranh toàn cầu.
- Mục tiêu phát triển đến năm 2030
Đến năm 2030, TP. Hồ Chí Minh mới cần hình thành hệ sinh thái khoa học
công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp vùng có khả năng liên kết chặt chẽ giữa đại
học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghiệp, cảng
biển và trung tâm tài chính. Đây sẽ là nền tảng để xây dựng một hệ sinh thái đổi
mới sáng tạo có quy mô lớn nhất cả nước và có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Một trong những mục tiêu trọng tâm là phát triển nền tảng dữ liệu liên thông
toàn vùng, cho phép tích hợp và chia sẻ dữ liệu giữa TP. Hồ Chí Minh, Bình
Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trong các lĩnh vực quản lý đô thị, giao thông, môi
trường, logistics, cấp nước, năng lượng và đầu tư. Đây là điều kiện tiên quyết để
triển khai quản trị đô thị thông minh và ra quyết định dựa trên dữ liệu thời gian
thực.
Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh mới cần phát triển mạnh nguồn nhân lực
khoa học công nghệ chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực AI, dữ liệu lớn,
bán dẫn, robot, tự động hóa, công nghệ môi trường, logistics số và công nghệ biển.
Đồng thời, cần hình thành các chương trình nghiên cứu ứng dụng phục vụ trực
tiếp cho phát triển đô thị thông minh, công nghiệp thông minh, cảng biển thông
minh và thích ứng biến đổi khí hậu.
Trong lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật và môi trường, mục tiêu đến năm 2030 là
xây dựng các nền tảng số tích hợp cho quản lý giao thông, cấp nước, thoát nước,
chống ngập, chất lượng không khí, chất lượng nước và quản lý chất thải. Đây sẽ
là nền tảng để chuyển đổi từ mô hình quản lý bị động sang mô hình quản trị dự
báo bằng AI và dữ liệu lớn.
- Tầm nhìn đến năm 2050
Tầm nhìn đến năm 2050, TP. Hồ Chí Minh mới cần trở thành siêu đô thị
khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo có tầm cạnh tranh quốc tế, đóng vai trò
trung tâm kinh tế tri thức của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Thành phố phải
đạt được mô hình phát triển “thông minh – xanh – tuần hoàn – phát thải thấp –
chống chịu khí hậu”.
Trong mô hình này, TP. Hồ Chí Minh trung tâm là hạt nhân tài chính, dữ
liệu, nghiên cứu và quản trị thông minh; Bình Dương là trung tâm công nghiệp
công nghệ cao và đổi mới sáng tạo công nghiệp; còn Bà Rịa – Vũng Tàu là trung
tâm kinh tế biển, cảng biển thông minh, năng lượng sạch và công nghệ môi trường
biển. Ba không gian phát triển này phải được vận hành như một chỉnh thể thống
nhất thông qua hạ tầng số, dữ liệu liên thông và các hành lang kinh tế tích hợp.
Về dài hạn, TP. Hồ Chí Minh mới không chỉ là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước
mà còn phải trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo và công nghệ của khu vực,
có khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp công nghệ quốc tế và
các hoạt động nghiên cứu – phát triển có giá trị gia tăng cao.
- Các giải pháp chủ yếu
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, trước hết cần xây dựng Trung tâm Điều
hành số vùng TP. Hồ Chí Minh mới. Trung tâm này phải tích hợp toàn bộ dữ liệu
về dân cư, đất đai, giao thông, logistics, cấp nước, môi trường, năng lượng, doanh
nghiệp và đầu tư của TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trên
cùng một nền tảng số thống nhất. Đây sẽ là nền tảng cốt lõi cho điều hành thông
minh, dự báo rủi ro và hoạch định chính sách theo thời gian thực.
Thứ hai, cần phát triển các cực đổi mới sáng tạo theo chức năng vùng. TP.
Hồ Chí Minh trung tâm cần tập trung vào AI, dữ liệu lớn, tài chính số, công nghệ
y sinh và công nghệ đô thị. Bình Dương cần phát triển robot, tự động hóa, IoT
công nghiệp, vật liệu mới và công nghệ môi trường công nghiệp. Trong khi đó,
Bà Rịa – Vũng Tàu cần tập trung vào logistics số, cảng biển thông minh, công
nghệ biển, năng lượng tái tạo và quan trắc môi trường biển.
Thứ ba, cần nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển nội sinh thông qua
cơ chế đặt hàng nghiên cứu cho các vấn đề lớn của vùng như chống ngập, an ninh
nguồn nước, logistics thông minh, cảng xanh, xử lý ô nhiễm công nghiệp, giảm
phát thải carbon và phục hồi hệ sinh thái ven biển. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh
thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển các sản phẩm công nghệ “Make
in Vietnam”.
Thứ tư, cần phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao
thông qua liên kết giữa Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, các trường đại học,
viện nghiên cứu, khu công nghệ cao và doanh nghiệp lớn. Đào tạo nhân lực cần
tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như AI, dữ liệu, bán dẫn, tự động hóa, công
nghệ môi trường, logistics số và quản trị đô thị thông minh.
Cuối cùng, cần hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng cho phép thí điểm
công nghệ mới, mua sắm công nghệ theo hiệu quả đầu ra, khuyến khích doanh
nghiệp đầu tư R&D và hỗ trợ startup công nghệ. Đây là điều kiện quan trọng để
hình thành môi trường đổi mới sáng tạo năng động và nâng cao năng lực cạnh
tranh công nghệ của TP.HCM mới trong dài hạn.
- Kết luận
Giai đoạn 2026–2030 sẽ là giai đoạn bản lề để TP. Hồ Chí Minh sau hợp
nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu chuyển từ mô hình phát triển mở
rộng không gian sang mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới
sáng tạo và chuyển đổi số. Nếu tổ chức tốt, TP. Hồ Chí Minh mới có thể hình
thành cấu trúc phát triển ba cực rất mạnh gồm trung tâm đổi mới sáng tạo, công
nghiệp thông minh và kinh tế biển hiện đại.
Trong dài hạn, TP. Hồ Chí Minh mới cần hướng tới mô hình siêu đô thị
thông minh, xanh, có khả năng chống chịu khí hậu và năng lực cạnh tranh quốc
tế cao. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ không chỉ là
công cụ hỗ trợ quản lý mà phải trở thành động lực cốt lõi của toàn bộ quá trình
phát triển kinh tế – xã hội của vùng đô thị lớn nhất Việt Nam trong tương lai…
* Trên cơ sở này, Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Thành phố đề xuát
xây dựng 08 chương trình khung nâng cao năng lực khoa học công nghệ, đổi
mới sáng tạo và chuyển đổi số của TP. Hồ Chí Minh sau hợp nhất với Bình
Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050, gồm:
– Chương trình 1: Hạ tầng số và dữ liệu vùng TP.HCM mới
Mục tiêu: Xây dựng nền tảng dữ liệu và hạ tầng số thống nhất cho toàn
vùng TP.HCM – Bình Dương – Bà Rịa – Vũng Tàu.
– Chương trình 2: Đổi mới sáng tạo và AI cho đô thị thông minh
Mục tiêu: Phát triển TP.HCM thành trung tâm AI và đổi mới sáng tạo
lớn nhất Việt Nam.
– Chương trình 3: Công nghiệp thông minh và chuyển đổi số công
nghiệp. Mục tiêu: Chuyển Bình Dương thành trung tâm sản xuất thông minh
và đổi mới công nghệ công nghiệp của vùng.
– Chương trình 4: Logistics thông minh, cảng biển số và kinh tế biển
Mục tiêu: Phát triển Bà Rịa – Vũng Tàu thành trung tâm logistics số
và cảng biển thông minh quốc tế.
– Chương trình 5: Công nghệ môi trường, nước và thích ứng biến đổi
khí hậu. Mục tiêu: Xây dựng TP. Hồ Chí Minh mới thành vùng đô thị chống
chịu khí hậu và phát triển xanh.
– Chương trình 6: Phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất
lượng cao. Mục tiêu: Hình thành lực lượng nhân lực công nghệ cao quy mô lớn
cho toàn vùng.
– Chương trình 7: Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và startup công nghệ
Mục tiêu Phát triển TP. Hồ Chí Minh mới thành trung tâm startup công
nghệ của Đông Nam Á.
– Chương trình 8: Quản trị vùng thông minh và chính quyền số
Mục tiêu: Chuyển mô hình quản lý hành chính sang quản trị số vùng
siêu đô thị.
Để triển khai hiệu quả các chương trình này, Liên hiệp Hội xây dựng Cơ chế triển khai chương trình và lộ trình thực hiện cho các giai đoạn 2026–2030, 2030–2040 và 2040–2050; đồng thời sẽ thành lập: Hội đồng Điều phối KH&CN TP. Hồ Chí Minh mới; Quỹ đổi mới sáng tạo và Trung tâm dữ liệu và AI.
* Các chương trình khung nâng cao năng lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng
tạo và chuyển đổi số của TP. Hồ Chí Minh sau hợp nhất cần được xem là chương
trình chiến lược nền tảng của toàn vùng siêu đô thị mới. Đây không chỉ là chương
trình hỗ trợ phát triển công nghệ mà thực chất là chương trình tái cấu trúc mô hình
phát triển kinh tế – xã hội dựa trên tri thức, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.
Nếu triển khai hiệu quả, TP. Hồ Chí Minh mới có thể hình thành cấu trúc
phát triển ba cực gồm trung tâm đổi mới sáng tạo – công nghiệp thông minh –
kinh tế biển công nghệ cao, qua đó trở thành vùng đô thị có năng lực cạnh tranh
quốc tế và là động lực phát triển khoa học công nghệ lớn nhất Việt Nam trong giai
đoạn tới./.
Tài liệu tham khảo:
- United Nations. (2024). World Urbanization Prospects 2024. New York: UN DESA.
2. World Bank. (2023). Digital Development Overview 2023: Digital Transformation for
Inclusive Growth. Washington DC: World Bank. - OECD. (2024). Regions and Cities at a Glance 2024. Paris: OECD Publishing.
- OECD. (2023). The Geography of Innovation and Regional Development. Paris: OECD
Publishing.
5. World Economic Forum. (2024). The Future of Jobs Report 2024. Geneva: WEF. - McKinsey Global Institute. (2023). Smart Cities: Digital Solutions for a More Livable
Future. McKinsey & Company. - International Telecommunication Union (ITU). (2024). Digital Transformation and
Smart Sustainable Cities. Geneva: ITU. - United Nations Habitat (UN-Habitat). (2023). World Cities Report 2023: Envisioning
the Future of Cities. Nairobi: UN-Habitat. - Asian Development Bank (ADB). (2024). Digital Innovation for Sustainable Urban
Development in Asia. Manila: ADB. - World Bank. (2024). Data-Driven Cities: Urban Governance and Digital
Infrastructure. Washington DC: World Bank. - International Energy Agency (IEA). (2024). Net Zero by 2050: A Roadmap for the
Global Energy Sector – 2024 Update. Paris: IEA. - United Nations Environment Programme (UNEP). (2023). Global Environment
Outlook 7. Nairobi: UNEP. - Deloitte. (2024). AI-Powered Smart Cities and Urban Innovation. Deloitte Insights.
- PwC. (2023). Global Digital Cities Index 2023. PricewaterhouseCoopers.
- Accenture. (2024). Technology Vision 2024: Human by Design. Accenture Research.
- Gartner. (2025). Top Strategic Technology Trends for Government and Smart Cities.
Gartner Research. - IBM Institute for Business Value. (2024). Digital Twin for Smart Regions and
Megacities. IBM Corporation. - Siemens. (2023). Digital Twin Applications in Urban Infrastructure and Smart Ports.
Siemens AG. - International Monetary Fund (IMF). (2024). Artificial Intelligence and Productivity
Growth. Washington DC: IMF. - UNCTAD. (2025). Technology and Innovation Report 2025. Geneva: United Nations.
21. European Commission. (2024). Living-in.EU Declaration for Digital Transformation
of Cities and Communities. Brussels: European Commission. - ASEAN Secretariat. (2023). ASEAN Smart Cities Network Annual Report 2023. Jakarta:
ASEAN Secretariat. - KPMG. (2024). Global Tech Report 2024: AI, Data and Smart Infrastructure. KPMG
International.
24. Boston Consulting Group (BCG). (2025). The Future of Industrial Smart Regions in
Southeast Asia. BCG. - Nature Cities. (2025). “AI-enabled Urban Governance and Climate Resilience in Mega
Cities.” Nature Cities, Vol. 2, Issue 1. - Sustainable Cities and Society. (2024). “Digital Twin Technology for Smart Urban
Infrastructure Management.” Sustainable Cities and Society, Elsevier. - Journal of Cleaner Production. (2024). “Circular Economy and Digital Transformation
in Industrial Metropolitan Regions.” Journal of Cleaner Production, Elsevier.
28. Cities. (2025). “Regional Innovation Ecosystems and Smart Metropolitan Governance.” Cities, Elsevier.
29. Technological Forecasting and Social Change. (2024). “Artificial Intelligence and
Urban Competitiveness in Emerging Economies.” Elsevier. - Renewable and Sustainable Energy Reviews. (2025). “Green Transition Strategies for
Smart Coastal Megacities.” Elsevier. - Bộ Chính trị. (2022). Nghị quyết số 31-NQ/TW về phương hướng, nhiệm vụ phát triển
TP.HCM đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. - Chính phủ Việt Nam. (2024). Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng
dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030 – cập nhật triển khai. - Bộ Khoa học và Công nghệ. (2024). Báo cáo đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ
Việt Nam 2024. - Bộ Thông tin và Truyền thông. (2025). Báo cáo Chuyển đổi số quốc gia 2025.
- Bộ Kế hoạch và Đầu tư. (2024). Báo cáo kinh tế số Việt Nam 2024.
- UBND TP.HCM. (2025). Đề án phát triển đô thị thông minh TP.HCM giai đoạn mới.
38. Đại học Quốc gia TP.HCM. (2024). Định hướng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng
tạo vùng Đông Nam Bộ. - Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM. (2024). Báo cáo phát triển công nghệ cao
và bán dẫn TP.HCM. - Tổng cục Thống kê. (2025). Niên giám thống kê TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa –
Vũng Tàu./.
Để lại một phản hồi