TƯ DUY MỚI CHO NGÀNH ĐÓNG TÀU VIỆT NAM “KHÁC BIỆT – CẠNH TRANH VÀ HIỆU QUẢ”

                                      Đỗ Thành Hưng – Phó Chủ tịch Hội KHKT Công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam;Chủ tịch Hội

                                                                     KHKT  Công nghiệp tàu thuỷ phía Nam.

                                      Trần Anh Tuấn   – Chuyên gia cao cấp Hội KHKT Công nghiệp tàu thuỷ phía Nam

1. VÌ SAO NGÀNH ĐÓNG TÀU CẦN PHẢI THAY ĐỔI TƯ DUY ?

	Bối cảnh thế giới đổi thay sâu sắc 1.     Ngành hàng hải chuyển từ “công nghiệp thép” → “công nghiệp công nghệ cao”. 2.     Tập trung vào chất lượng, tự động hóa, năng lượng sạch, AI, dữ liệu số. 3.     Xu thế Xanh Green – Số Digital – Thông minh Smart đang định hình lại “tàu hiện đại”.	Mô hình cũ của Việt Nam không còn phù hợp 1.     Chủ yếu gia công, thiết kế ngoại, giá rẻ → mất lợi thế cạnh tranh. 2.     R&D, vật liệu, thiết kế số, chuỗi cung ứng trong nước còn yếu. 3.     Chi phí tăng – cạnh tranh khu vực mạnh → cần hướng đi mới.		Cơ hội bức phá chưa từng có 1.     Xuất hiện “khoảng trống công nghệ” trong tàu Xanh – Số – chuyên dụng. 2.     Việt Nam có thể đi tắt đón đầu, xây dựng thương hiệu & tri thức riêng. 3.     FDI dịch chuyển chuỗi cung ứng → cơ hội hợp tác công nghệ toàn cầu.
Bối cảnh thế giới đổi thay sâu sắc 4.     Ngành hàng hải chuyển từ “công nghiệp thép” → “công nghiệp công nghệ cao”. 5.     Tập trung vào chất lượng, tự động hóa, năng lượng sạch, AI, dữ liệu số. 6.     Xu thế Xanh Green – Số Digital – Thông minh Smart đang định hình lại “tàu hiện đại”.			Mô hình cũ của Việt Nam không còn phù hợp 4.     Chủ yếu gia công, thiết kế ngoại, giá rẻ → mất lợi thế cạnh tranh. 5.     R&D, vật liệu, thiết kế số, chuỗi cung ứng trong nước còn yếu. 6.     Chi phí tăng – cạnh tranh khu vực mạnh → cần hướng đi mới.		Cơ hội bức phá chưa từng có 4.     Xuất hiện “khoảng trống công nghệ” trong tàu Xanh – Số – chuyên dụng. 5.     Việt Nam có thể đi tắt đón đầu, xây dựng thương hiệu & tri thức riêng. 6.     FDI dịch chuyển chuỗi cung ứng → cơ hội hợp tác công nghệ toàn cầu.

 

Tư duy mới thể hiện:

–Tư duy từ “đóng tàu” sang “sáng tạo công nghệ đóng tàu”

Không chỉ là đóng theo bản vẽ, mà tự thiết kế – thử nghiệm – tiêu chuẩn hóa

 – đăng kiểm quốc tế.

–Tư duy từ “xuất khẩu tàu” sang “xuất khẩu tri thức”

Làm chủ R&D, mô phỏng, phần mềm, tiêu chuẩn – để xuất khẩu giải pháp,

 không chỉ sản phẩm.

–Tư duy từ “làm theo” sang “làm khác

Thay vì cạnh tranh bằng giá, Việt Nam cần tạo khác biệt bằng công nghệ xanh, thiết kế số, thân thiện môi trường và modular design.

–Tư duy từ “nhà máy riêng lẻ” sang “hệ sinh thái” đóng tàu Việt Nam

Liên kết doanh nghiệp – đại học – viện nghiên cứu – nhà nước – quốc tế trong cùng một chiến lược đổi mới sáng tạo (Innovation Ecosystem).

                                          – Phân Tích Pestle – Ngành Đóng Tàu Việt Nam

•           P – Chính trị: Chính phủ ưu tiên kinh tế biển, tự chủ quốc phòng, xanh          hoá – số hoá.
•           E – Kinh tế: Nhu cầu logistics và năng lượng tăng; thiếu vốn, phụ thuộc nhập khẩu.
•           S – Xã hội: Lao động dồi dào nhưng thiếu chuyên gia, R&D và quản trị hiện đại.
•           T – Công nghệ: Cơ hội nhảy vọt với AI, IoT, vật liệu mới; chưa làm chủ công nghệ lõi.
•            L – Pháp lý: Khung pháp lý về đóng tàu, an toàn, môi trường còn thiếu đồng bộ.
•            E – Môi trường: Xu thế toàn cầu: tàu xanh, giảm phát thải; Việt Nam chưa có chuẩn riêng.

– Phân Tích Swot – Ngành Đóng Tàu Việt Nam

• S                                                           (Mạnh):
  – Kinh nghiệm 40 năm
• – Nhân lực tay nghề tốt
• – Vị trí cảng biển thuận lợi
• W                                                           (Yếu):

– Phụ thuộc công nghệ ngoại

• – Thiếu R&D & quản trị
• – Mô hình giá rẻ lạc hậu
• O                                                           (Cơ hội):

– Xu hướng tàu Xanh–Số

• – Dịch chuyển FDI
• – Nhu cầu quốc phòng & logistics biển tăng.
• T                                                       (Thách thức):

– Cạnh tranh khu vực

• – Yêu cầu môi trường – công nghệ cao
• – Thiếu chuẩn và vốn dài hạn.

3. NHỮNG ĐIỂM MẠNH

– Kinh nghiệm & truyền thống: hơn 40 năm đóng tàu các loại. Đạt chất lượng Quốc tế. Có tên trên Bản Đồ Đóng tàu Thế giới.

– Nguồn nhân lực: kỹ sư, công nhân lành nghề, chi phí cạnh tranh.

– Hạ tầng: hệ thống cảng biển, nhà máy, vùng bờ biển dài thuận lợi.

– Thị trường nội địa lớn: logistics, du lịch biển, năng lượng tái tạo.

– Chính sáchA hỗ trợ: chuyển đổi xanh, phát triển công nghiệp biển.

4. NHỮNG ĐIỂM YẾU VÀ THIẾU

• Thiếu R&D mạnh: chưa làm chủ thiết kế, vật liệu, công nghệ lõi.
• Thiếu liên kết chuỗi: doanh nghiệp, viện, trường, nhà nước rời rạc.
• Thiếu vốn dài hạn và cơ chế đầu tư đổi mới.
• Thiếu tiêu chuẩn – dữ liệu – nền tảng số hóa ngành.
• Thiếu tầm nhìn chiến lược và thương hiệu quốc gia về đóng tàu.

5. MỘT SỐ GIẢI PHÁP

Muốn Cạnh tranh – Khác biệt – Hiệu quả, Việt Nam cần làm tốt các giải pháp sau:

– Đổi tư duy: từ “đóng thuê” sang “sáng tạo giá trị”.

– Phát triển sản phẩm chiến lược: tàu Xanh – Số – Thông minh cỡ nhỏ và trung.

– Làm chủ công nghệ lõi: Thiết kế số (CAD/PLM) – Vật liệu mới – AI – IoT – Hybrid.

– Tái cấu trúc chuỗi giá trị: liên kết Nhà nước – Doanh nghiệp – Viện – Trường.

– Đầu tư R&D & nhân lực chất lượng cao.

– Xây dựng thương hiệu quốc gia: “Smart Green Ship – Made by Vietnam.”

6. CÁC TIÊU CHÍ CHO TƯ DUY MỚI

–SẢN PHẨM: Tàu Xanh – Số – Thông minh, phục vụ năng lượng gió, hydrogen, nghiên cứu, cứu hộ, du lịch sinh thái…

-TƯ DUY: Từ đóng thuê – giá rẻ sang tự chủ thiết kế – tạo thương hiệu – xuất khẩu giá trị tri thức.

– CÔNG NGHỆ: Ứng dụng Hybrid – AI – IoT – PLM – Thiết kế mô-đun, tự động hóa cao, dễ bảo trì – nâng cấp.

– HỆ SINH THÁI: Liên kết Doanh nghiệp – Viện – Trường – FDI, hình thành chuỗi giá trị quốc gia.

7. CÁC TIÊU CHÍ CHO TƯ DUY MỚI

* Các tiêu chí “CẠNH TRANH” cho ngành đóng tàu Việt Nam

• Chi phí hợp lý – giá trị cao→ Tối ưu vật liệu, quy trình, nhân công; tập trung “hiệu quả vòng đời tàu” chứ không chỉ giá bán.
• Chất lượng – chuẩn quốc tế→ Đáp ứng IMO, MARPOL, DNV, LR, ABS; kiểm định tự động, quản lý chất lượng số hóa.
• Tốc độ – linh hoạt – đúng hạn→ Chuỗi cung ứng nội địa hóa, mô hình Just-in-time và sản xuất mô-đun.
• Đổi mới công nghệ liên tục→ Đầu tư R&D, vật liệu mới, hybrid, AI, tự động hóa, kết nối viện – trường – doanh nghiệp.
• Nhân lực tinh nhuệ – quản trị hiện đại→ Kỹ sư, thợ bậc cao, quản trị dự án bằng ERP – PLM – Digital Twin.
• Thương hiệu và uy tín quốc gia→ Xây dựng nhãn “Made by Vietnam – Global Standard”, hướng tới xuất khẩu tri thức & giải pháp.

* Các tiêu chí “HIỆU QUẢ” cho ngành đóng tàu Việt Nam

– KINH TẾ & ĐẦU TƯ: Giảm chi phí vòng đời tàu, tối ưu năng lượng, bảo trì, vận hành; nâng hệ số sử dụng xưởng & thiết bị.

– QUẢN TRỊ – CHUỖI CUNG ỨNG: Liên kết nhà cung cấp nội địa, chuẩn hóa quy trình, minh bạch tiến độ và chi phí theo mô hình số.

– CÔNG NGHỆ: Ứng dụng PLM – ERP – IoT – AI, mô phỏng số, robot hóa, dữ liệu thời gian thực để tăng năng suất.

– MÔI TRƯỜNG – XÃ HỘI: Sản xuất xanh, giảm phát thải, tái chế vật liệu, đáp ứng tiêu chuẩn ESG và phát triển bền vững.

– XUẤT KHẨU – THƯƠNG HIỆU: Tăng giá trị gia tăng, đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng uy tín “Vietnam Smart & Green Ship”.

8. CON ĐƯỜNG ĐẾN ĐÍCH: 5 TRỤ CỘT CHIẾN LƯỢC

– TƯ DUY & QUẢN TRỊ MỚI: Từ gia công sang sáng tạo tri thức – công nghệ→ Quản trị số toàn chuỗi: PLM – ERP – IoT – AI.

– CÔNG NGHỆ & R&D: Trung tâm R&D & Viện Thiết kế Quốc gia→ Hybrid propulsion, vật liệu xanh, mô phỏng số, modular ship.

– NHÂN LỰC & ĐÀO TẠO: Đào tạo kỹ sư, thợ bậc cao, chuyên gia Smart Ship→ Hợp tác Đại học hàng hải quốc tế (Hàn, Nhật, EU).

– CHUỖI CUNG ỨNG & HỢP TÁC: Phát triển nội địa hóa vật liệu, linh kiện→ FDI chuyển giao tri thức – không chỉ công nghệ.

– SẢN PHẨM & THỊ TRƯỜNG: Tập trung tàu Xanh – Số – Cỡ nhỏ & trung bình – Modular→ Thương hiệu quốc gia: “Smart Green Ship of Vietnam”.

* KẾT  LUẬN

Việt Nam làm chủ tri thức – công nghệ – thương hiệu, xuất khẩu kiến thức & giải pháp, không chỉ xuất khẩu tàu./.