Tại Hội thảo khoa học “Phát triển kinh tế biển xanh Thành phố Hồ Chí Minh – Kết nối cảng biển, công nghiệp, logistics, năng lượng và đô thị biển trong không gian siêu đô thị”, Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn đã chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất phát triển kết nối cảng biển – logistics theo hướng xanh, góp phần tạo động lực mới cho kinh tế biển Thành phố.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, không gian Thành phố Hồ Chí Minh kết nối trung tâm kinh tế – thương mại – dịch vụ lớn nhất cả nước với các khu công nghiệp, hệ thống logistics và cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải. Hệ thống cảng biển Thành phố hiện đảm nhận trên 65% tổng sản lượng container cả nước; theo quy hoạch, đến năm 2030, sản lượng container dự kiến đạt 29,63–33,16 triệu TEU.
Phát triển theo chuỗi giá trị
Điểm quan trọng là các cấu phần như khu công nghiệp, ICD, trung tâm logistics, cảng sông, cảng biển và cảng cửa ngõ quốc tế nay có điều kiện được quy hoạch, điều hành trong cùng một không gian phát triển. Do đó, cần chuyển từ tư duy phát triển từng cấu phần riêng lẻ sang kết nối nguồn hàng – logistics – cảng biển – vận tải biển thành một chuỗi giá trị thống nhất.
Một cảng hiện đại không chỉ được đánh giá bằng sản lượng hàng hóa thông qua, mà còn bằng giá trị được tạo ra từ dòng hàng đó. Cảng cần trở thành điểm khởi đầu của chuỗi giá trị, nơi hạ tầng, logistics, sản xuất, thương mại, công nghệ và dữ liệu cùng tạo ra giá trị mới cho doanh nghiệp.
Thực tiễn tại Tân Cảng – Cát Lái cho thấy hiệu quả khai thác cảng gắn chặt với mạng lưới ICD, depot và tuyến vận tải sà lan kết nối nguồn hàng ở Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long. Tại Cái Mép – Thị Vải, bên cạnh lợi thế tiếp nhận tàu mẹ cỡ lớn, cần phát triển đồng bộ nguồn hàng, logistics và mạng lưới tuyến tàu quốc tế. Trong 8 tháng năm 2026, sản lượng thông qua cụm cảng Cái Mép của Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn đạt hơn 2,3 triệu TEU, tăng 1,3% so với cùng kỳ năm 2025.
Vận tải thủy và logistics xanh
Vận tải thủy là giải pháp thực tiễn để kết nối nguồn hàng với cảng, vừa giảm chi phí vừa giảm phát thải. So với đường bộ, vận tải thủy tiết kiệm đáng kể nhiên liệu trên mỗi tấn-dặm hàng hóa; một sà lan có thể vận chuyển tới 150 container, trong khi phương tiện đường bộ chỉ chở 1–2 container mỗi chuyến.
Việc chuyển dịch một phần container sang đường thủy giúp giảm ùn tắc, tai nạn, ô nhiễm tiếng ồn và khí thải, đồng thời tăng tính chủ động trong điều phối hàng hóa. Theo Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn, giải pháp xanh bền vững nhất là giải pháp vừa tạo lợi ích môi trường, vừa nâng cao hiệu quả kinh doanh và chất lượng dịch vụ.
Chuyển đổi số và đo lường
Chuyển đổi số là nền tảng để kết nối các mắt xích trong chuỗi cảng – logistics. Việc chia sẻ dữ liệu về lịch tàu, kế hoạch sà lan, tình trạng container, năng lực ICD và depot giúp các bên chủ động chuẩn bị, giảm hành trình không cần thiết và tối ưu hóa nguồn lực.
Tân Cảng – Cát Lái đã áp dụng hệ thống quản lý khai thác thời gian thực và từng bước triển khai dịch vụ điện tử ePort. Trên cơ sở đó, Thành phố có thể nghiên cứu xây dựng Hệ thống cộng đồng cảng (Port Community System), kết nối cơ quan quản lý, cảng, hãng tàu, ICD, depot, doanh nghiệp logistics và chủ hàng.
Về chuyển đổi xanh, cần gắn chính sách với khả năng đo lường hiệu quả thực tế, thông qua các chỉ tiêu như năng lượng và phát thải CO2 trên mỗi TEU, tỷ trọng container vận chuyển bằng đường thủy, thời gian lưu bãi, thời gian quay vòng phương tiện và tỷ lệ thủ tục được số hóa.
Đề xuất phát triển
Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn đề xuất Thành phố tập trung các định hướng sau:
- Tổ chức không gian cảng – logistics theo chuỗi, phân vai rõ chức năng của cảng cửa ngõ, cảng phục vụ xuất nhập khẩu, ICD, trung tâm logistics và điểm gom hàng.
- Ưu tiên phát triển vận tải thủy nội địa, bao gồm nạo vét luồng, cải tạo tĩnh không công trình vượt sông, quy hoạch bến sà lan, ICD ven sông và cơ chế ưu đãi cho container đường thủy.
- Xây dựng nền tảng dữ liệu logistics dùng chung, tiến tới hình thành Hệ thống cộng đồng cảng của Thành phố.
- Gắn chính sách chuyển đổi xanh với các chỉ tiêu đo lường cụ thể về năng lượng, phát thải, hiệu suất và mức độ số hóa.
- Hỗ trợ đầu tư điện bờ, điện hóa thiết bị xếp dỡ, hạ tầng sạc phương tiện điện, điện mặt trời mái nhà và tiếp cận tín dụng xanh.
Thông điệp xuyên suốt của tham luận là: “Kết nối tốt hơn để khai thác hiệu quả hơn; khai thác hiệu quả hơn để giảm chi phí và giảm phát thải; từ hiệu quả đó tạo ra sức cạnh tranh bền vững cho kinh tế biển Thành phố Hồ Chí Minh.”
Với lợi thế về vùng sản xuất, thị trường, hệ thống logistics và các cảng container hàng đầu cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh có điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển xanh. Điều quan trọng là làm cho các lợi thế này kết nối với nhau tốt hơn, biến dòng hàng đi qua hệ thống thành giá trị gia tăng, dịch vụ chất lượng cao và năng lực cạnh tranh lâu dài.
Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn.